10.Sınıf Edebiyat Sayfa 127 ile 148 Arası Cevaplar (Yeni Müfredat)

Yazar:


5. Metin - Murabba
Murabba
Dinle bülbül kıssasın kim geldi eyyâm-ı bahâr
Kurdı her bir bağda hengâme hengâm-ı bahâr
Oldı sîm-efşân ana ezhâr-ı bâdâm-ı bahâr
Ayş u nûş it kim geçer kalmaz bu eyyâm-ı bahâr

Yine envâ-ı şükûfeyle bezendi bağ u râğ
Ayş içün kurdı çiçekler sahn-ı gülşende otağ
Kim bilür ol bir bahâra kim ölüp kim kala sağ
Ayş u nûş it kim geçer kalmaz bu eyyâm-ı bahâr

Tarf-ı Gülşen nûr-ı Ahmed birle mâlâmâldür
Sebzeler anda sahâbe lâle hayr ül-âldür
Hey Muhammed ümmeti vakt-i huzûr- hâldür
Ayş u nûş it kim geçer kalmaz bu eyyâm-ı bahâr

Kıldı şebnem yine cevherdâr tîğ-î sûseni
Jâleler aldı hevâyî toplar ile gülşeni
Ger temâşâ ise maksûdun beni esle beni
Ayş u nûş it kim geçer kalmaz bu eyyâm-ı bahâr

Ruhları rengîn güzellerdür gül ile lâleler
Kim kulaklarına dürlü cevher asmış jâleler
Aldanup sanma ki bunlar bâkî kalalar
Ayş u nûş it kim geçer kalmaz bu eyyâm-ı bahâr

Ârif isen hoş geçür gel bu demi yârân ile
Bâğda kan aldı şimşek neşter-i bârân ile
Gülistânda görinen lâle vü gül Numân ile
Ayş u nûş it kim geçer kalmaz bu eyyâm-ı bahâr

Gitdi ol demler ki olup sebzeler sâhip-firâş
Gonca fikri gülşenün olmışdı bağrında baş
Geldi bir dem kim kızardı lâlelerle dağ u taş
Ayş u nûş it kim geçer kalmaz bu eyyâm-ı bahâr

Umarım bulup Mesîhî bu murabba iştihâr
Ola ehline bu çâr-ebrû güzeller yâdigâr
Bülbül-i hoş-gûysın gül yüzlülerle yüri var
Ayş u nûş it kim geçer kalmaz bu eyyâm-ı bahâr
Mesîhî
Günümüz Türkçesiyle
Bahar gelince bülbülün öyküsünü dinle. Bahar mevsimi her bir bağda gürültü kopardı. Bahar bademlerinin çiçekleri ona gümüş saçıcı oldu. Ye, iç; zira bu bahar mevsimi kalmaz, geçicidir.
Yine bağ ve bahçe türlü türlü çiçeklerle süslendi. Çiçekler yeme içme için gül bahçesinde otağ kurdu. Öteki bahara kimin ölüp kimin kalacağını kim bilir? Ye, iç; zira bu bahar mevsimi kalmaz, geçicidir.

Gül bahçesi tarafı Ahmed (peygamber)'in nuru ile doludur. Sebzeler sahabe, lale ise hayırlı bir soydur.
Ah ey Muhammed ümmeti, rahat olma vaktidir. Ye, iç; zira bu bahar mevsimi kalmaz, geçicidir.

Çiğ damlaları yine senin kılıcını mücevherli bir hâle getirdi. Çiğ taneleri havai toplarıyla gül bahçesini ele geçirdi. Eğer maksadın temaşa etmekse beni işit. Ye, iç; zira bu bahar mevsimi kalmaz, geçicidir.

Gül ve laleler yanakları renkli güzellerdir. Ki çiğ onların kulaklarına kıymetli taş asmıştır. Sakın bunların devamlı kalacağını düşünme. Ye, iç; zira bu bahar mevsimi kalmaz, geçicidir.

Eğer arif kişiysen gel bu anı dostlarla iyi geçir. Bağda şimşek, yağmur neşteriyle kan aldı. Gül bahçesinde görünen lale, gül ve şakayıkla Ye, iç; zira bu bahar mevsimi kalmaz, geçicidir.

Çimenlerin yatağa düşmüş olduğu zamanlar geride kaldı. Dağın ve taşın lalelerle kızardığı zamanlar geldi. Gonca düşüncesi gül bahçesinin bağrında yara olmuştu. Ye, iç; zira bu bahar mevsimi kalmaz, geçicidir.

Mesîhî, umarım ki bu murabba şöhret bularak Anlayana bu dört kaşlı güzeller yadigâr olsun. Hoş sözlü bülbülsün; gül yüzlülerle yürü git. Ye, iç; zira bu bahar mevsimi kalmaz, geçicidir.

41. Etkinlik

Şiirin yapısını belirleyerek aşağıya yazınız.
a.    Şiirin birim değerini ve sayısını aşağıya yazınız.
b.    Şiirin bütününde ve birimlerinde ne anlatıldığını kısaca yazınız. Birimler arasındaki ilişkiyi
tartışınız. Sonuçları yazılı olarak ifade ediniz.
c.    Şiirin bir veya iki birimini attığımızda anlamında bir değişik oluyor mu? Sözlü olarak ifade ediniz.
d.    Yapı özelliklerini belirlediğiniz şiire ne ad verildiğini şiirin başlık bölümüne yazınız.
e.    Şiirde dile getirilen duygunun anlatıldığı günümüz şiirlerinden hatırladıklarınızı okuyunuz.

Birimlerde anlatılanlar
Birim değeri: dörtlük                     birim sayısı: 8
Murabba  
Birimler arası ilişki
Bahar aylarında bülbüllerin durumu anlatılmış
Birimler arasında tema olarak bir anlam bağı var; fakat anlam her dörtlükte tamamlanmıştır. Dörtlüklerin yerlerini değiştirsek veya bir dörtlüğü çıkarsak şiirin anlamında herhangi bir değişiklik olmuyor.
Bahar geldiğinde bahçelerde çiçeklerin açması ve doğal güzellikler anlatılmış
Bahar mevsimin Hz. Peygamberi üzerindeki çağrışımları üzerinde durulmuştur.
Şiirin teması
Bahar mevsiminin geçiciliği üzerinde durulmuş
Tabiat güzellikleri
Yeryüzündeki güzelliklerin geçici olduğu anlatılmıştır.
Yeryüzündeki geçici güzellikleri iyi gözlemek üzerinde durulmuştur.
Baharın bitişi dile getirilmiştir
Mesihi’nin dilekleri anlatılmıştır.


42. Etkinlik
Murabbanın ahenk özelliklerini bularak aşağıdaki şablona yazınız.

KAFİYE-REDİF
ÖLÇÜ
“ı-bahar”lar  redif
“âm”lar zengin kafiye

“âğ”lar zengin kafiye

“dür”ler redif
“âl”lar zengin kafiye

“i”ler redif
“en”ler tam kafiye

“ler”ler redif
“le”ler tam kafiye

“ile”ler redif
“ân”lar zengin kafiye

“aş”lar tam kafiye

“ar”lar tam kafiye
Aruz ölçüsü
SES-SÖYLEYİŞ

Aruz ölçüsüyle dörtlükler halinde söylenmiştir. Her kelime aruz kalıbına uygun seslerden seçilmiştir.

43. Etkinlik
a) Şiirde kendi anlamı dışında kullanılan kelimeleri belirleyiniz. Aşağıdaki şablona yazınız

Kendi anlamı dışında kullanılan kelimeler
Kelimelerin gerçek anlamı
Kelimelerin şiirdeki anlamı
bülbül
çiçek
sebze
lale
çiğ
gül
kuş
bitki
bitki
bitki
sabah vakti oluşan su taneleri
bitki
Güzel sesli aşık
İnsan gibi düşünülmüş
Sahabeler yerine kullanılmış
Soy yerine kullanılmış
Kılıcın üzerindeki mücevher yerine kullanılmış
Yüz yerine kullanılmış

b) Kendi anlamları dışında kullanılan kelimelerin şiiri nasıl etkilediğini belirtiniz.
Şiir çok anlamlı bir metin türü olduğu için şiirde kendi anlamı dışında kullanılan kelimeler şiirin çok anlamlı olmasına yardımcı oluyor. Bu yüzden şiirlerde kelimelerin kendi anlamları dışında kullanılması şiirin çağrışım gücünü arttırmaktadır.
44. Etkinlik
İncelediğiniz şiirde divan şiirinde kullanılan ortak imgelerden hangileri vardır? Bu imgeler nasıl kullanılmıştır, yazınız.
Şiirdeki imgeler
İmgelerin nasıl kullanıldığı
Bülbüllerin öykü anlatması
Çiçeklerin otağ kurması
Sebzelerin sahabe olması
Çiğ tanelerinin mücevher olması
Gül ve lalenin güzelleri temsil etmesi
İmgeler şiirde şairin vermek istediği mesajı somutlaştırma yarar. Bu dörtlüklerdeki imgelerde bu amaca hizmet etmiştir.


45. Etkinlik
Şiirdeki edebî sanatları bularak aşağıya yazınız.
Dinle bülbül kıssasın kim geldi eyyâm-ı bahâr
Teşhis
Kurdı her bir bağda hengâme hengâm-ı bahâr
teşhis
Oldı sîm-efşân ana ezhâr-ı bâdâm-ı bahâr
teşhis
Ayş u nûş it kim geçer kalmaz bu eyyâm-ı bahâr

Yine envâ-ı şükûfeyle bezendi bağ u râğ
Ayş içün kurdı çiçekler sahn-ı gülşende otağ
teşhis
Kim bilür ol bir bahâra kim ölüp kim kala sağ
istifham
Ayş u nûş it kim geçer kalmaz bu eyyâm-ı bahâr

Tarf-ı Gülşen nûr-ı Ahmed birle mâlâmâldür

Sebzeler anda sahâbe lâle hayr ül-âldür
teşbih
Hey Muhammed ümmeti vakt-i huzûr- hâldür
Ayş u nûş it kim geçer kalmaz bu eyyâm-ı bahâr

Kıldı şebnem yine cevherdâr tîğ-î sûseni
teşbih
Jâleler aldı hevâyî toplar ile gülşeni
teşhis
Ger temâşâ ise maksûdun beni esle beni
Ayş u nûş it kim geçer kalmaz bu eyyâm-ı bahâr

Ruhları rengîn güzellerdür gül ile lâleler
teşbih
Kim kulaklarına dürlü cevher asmış jâleler
Aldanup sanma ki bunlar bâkî kalalar
Ayş u nûş it kim geçer kalmaz bu eyyâm-ı bahâr

Ârif isen hoş geçür gel bu demi yârân ile
Bâğda kan aldı şimşek neşter-i bârân ile
teşhis
Gülistânda görinen lâle vü gül Numân ile
Ayş u nûş it kim geçer kalmaz bu eyyâm-ı bahâr

Gitdi ol demler ki olup sebzeler sâhip-firâş
teşhis
Gonca fikri gülşenün olmışdı bağrında baş
Geldi bir dem kim kızardı lâlelerle dağ u taş
Ayş u nûş it kim geçer kalmaz bu eyyâm-ı bahâr

Umarım bulup Mesîhî bu murabba iştihâr
Ola ehline bu çâr-ebrû güzeller yâdigâr
Bülbül-i hoş-gûysın gül yüzlülerle yüri var
teşbih
Ayş u nûş it kim geçer kalmaz bu eyyâm-ı bahâr
Mesîhî

46.    Etkinlik
a.    Şiirde anlatılanların yaşanabilirliğini tartışınız. Sonuçları defterinize yazınız.
Şiirde şairler kendi iç derinliklerinde duyguları dile getirmişlerdir. Bu duyguları yaşayanlar için dörtlüklerde söylenenlerin benzeri yaşanabilir; ama aynısının yaşanması mümkün değildir.
b.    Şiirde gözlem yapılmış mıdır? Sözlü olarak ifade ediniz.
Gözlem yapılmıştır. Metindeki benzetmeler bu gözlemin sonucudur.

47. Etkinlik
Şiiri, birimleri oluşturan düşünceleri de göz önünde bulundurarak yorumlayınız. Düşüncelerinizi sözlü olarak ifade ediniz.
Şiir bahar mevsimin şaire çağrıştırmaları üzerine kurulmuştur.
48. Etkinlik
Murabbanın sizde uyandırdığı hisleri aşağıdaki metin kutusuna yazınız.
Hissettiklerim
49.    Etkinlik (Okul dışı etkinlik)
Mesîhî’nün hayatı ve edebî kişiliği hakkında çıkarımlar yaparak eserle şair arasındaki ilişkiyi belirleyiniz. Sonuçları sözlü olarak ifade ediniz.
Divan şairidir. Bosna’da doğmuştur. Genç yaşta İstanbul’a gelmiş ve medrese tahsili görmüştür. Hat sanatına merak salarak bu alanda ustalaşmıştır. Sadrazam Hadım Ali Paşa’nın dostluğunu kazanarak onun Divan Katibi olmuştur. Zevkine düşkün lakayd bir adamdı, bu sebeple yükselemedi. Hadım Ali Paşa’nın vefatı üzerine Yunus Paşa’ya, daha sonra Tacizade Cafer Çelebiye başvurdu. Lakin bir netice alamadı, Bosna’da küçük bir şöhret elde etti. Ömrünün geri kalan kısmın zaruret içinde geçirdi.
    Devrinin kudretli şairlerinden olan Mesihi için Âşık Çelebi “nazmın ölü kalıbına şiirin ruhunu üfürmüştür.” Demiştir. Cafer Çelebiye takdim ettiği kaidesi çok güzeldir. Mesihi’nin şiirlerinde yeni olan taraflar vardır. Kendisi de bu iddiadadır. Âşık Çelebi onu Ahmet Paşa, Necati ve Zati ile mukayese ederek onlardan geri kalmadığını belirtir. Baki üzerinde de tesiri vardır.

50. Etkinlik
Metinden hareketle Mesîhî'nin fikrî ve edebî yönü hakkında çıkarımlarda bulunarak kavram haritasına yazınız.
Divan şairidir.
Kendinden sonraki şairler üzerinde etkisi vardır.
Murabbası ünlüdür.
Divan nazmına yeteri kadar vakıftır.
Bosnalı olup, öğrenimini İstanbul’da  yapmıştır.





6. Metin - Terkibibent
Terkibibent'ten VIII
  1. Giryen kopar ey hâce meger kim ciğerden Kim çıkdı ciger-pârelerün çeşm-i terunden
  2. Bin girye idersen seni âhir ayırurlar Ferzend ü zen ü tantana-i sîm ü zerinden
  3. Bu mülk-i fenâya ki 'ademden sefer itdün Sûdun nedür ancak anı bilsen seferünden
  4. Yok çıkmağa gönlün der-i dünyâ-yı denîden B'illahi di hoşnûd mısın yohsa yirinden
  5. Bu mezbeleden şöyle güzâr eyleyigör kim Bir zerre gubâr irmeye tâ rehgüzeründen
  6. Sîm ile zeri kendüne kat kat siper itdün Merg okını geçmez mi sanursın siperünden
  7. Akl adın anup kendüni teşvîşe bırakma Dîvâne olup ref-i kalem kıl üzerinden
  8. Ey hâce eger kim sen isen 'akil ü dânâ Şeydâlıgı bin akla degişmez dil-i şeydâ

Günümüz Türkçesiyle
  1. Ey cimri zengin! Yaşlı gözünden ciğer parelerin çıktı diye ciğerinden feryat edersin.
  2. Binlerce ağlasan (da) seni sonunda çocuğun dan karından, tantanandan, gümüş ve altının dan ayırırlar.
  3. Bu fanilik ülkesine yokluktan göç ettin ama yolculuktan kârın nedir bir bilsen.
  4. Alçak dünya hanesinden çıkmaya gönlün yok. Allah aşkına söyle! Yoksa yerinden memnun musun?
  5. Bu mezbelelikten öyle geçip gitmeye bak ki yolundan sana bir zerre toz değmesin.
  6. Gümüş ve altını kendine kat kat siper ettin. Ölüm oku siperinden geçmez mi sanıyorsun?
  7. Akıldan bahsedip kendini karışıklığa bırakma. Deli olup üzerinden kalemi kaldır.
  8. Ey efendi! Eğer akıllı ve bilgili sen isen çılgın gönül deliliği bin akla değişmez.
XIII
  • Dünyâ talebiyle kimisi halkun emekde Kimi oturup zevk ile dünyâyı yemekde
  • Yok derdüne bir çâre ider mir ü gedâdan Sen çekdügün âlâmı gerek sakla gerek de
  • A'yân-i cihândan kerem umma anı sanma Âsâr-i 'atâ ola ya paşada ya begde
  • Matbahlarına aç varan âdem degenek yir Derbânları var göz kapuda el degenekde
  • Bir devrde geldük bu fenâ 'âleme biz kim Âsâr-i kerem var ne beşerde ne melekde
  • Agyâr vefâdan dem urur yâr cefâdan Âdemde vefâ olmaya var ola köpekde
  • Evc-i felege basdı kadem câh ile câhil Erbâb-i kemâlün yiri yok zîr-i felekde
  • Ya Rab bize bir er bulunup himmet ider mi Yoksa günimüz böyle felâketle geçer mi
  1. Halkın kimisi dünyayı elde etmek için emekte, Kimisi de zevkle dünyayı yemekte
  2. Sen çektiğin elemleri ister sakla ister söyle; Derdine ne beyden ne de fakirden bir çare yok.
  3. Cihanın önde gelenlerinden kerem bekleme, İhsan eseri paşada veya beyde olur sanma.
  4. (Onların) mutfaklarına aç giden adam sopa yer. Gözleri kapıda elleri değnekte kapıcıları var.
  5. Bu fani dünyaya öyle bir devirde geldik ki Cömertlik alameti ne insanda ne melekte var...
  6. Başkaları vefadan bahseder, dost cefadan. İnsanda vefa olmasın da köpekte olsun, (Bu nasıl iş?)
  7. Cahil, makamı ile feleğin tepesine ayak bastı Kemal sahiplerinin feleğin altında yeri yok,
  8. Ya Rab bir er çıkıp da bize yardım eder mi? Yoksa günümüz böyle felaketle mi geçer?
Bağdatlı Ruhi
51.  Etkinlik

  1. Terkibibendin yapı özellikleriyle ilgili bir sunum hazırlayınız.

TERKİB-İ BENT
Terkib-i bend bentlerle kurulan uzun bir nazım biçimidir.
Yaşamdan, talihten şikâyet; felsefî düşünceler, dinî, tasavvufî konular ve toplumsal yergilerin işlendiği şiirlerdir.
En az beş en fazla on bentten oluşur.
Her bent de beş ilâ 10 beyitten oluşur.
Bentlerin kafiye düzeni gazele benzer.
Her bendin (terkib-hane, kıta) sonunda vasıta beyti denen bir beyit vardır.
Her bendin sonunda farklı vasıta beyitleri kullanılır.
Bunlar bentlerden ayrı olarak kendi aralarında uyaklanır.
Bentlerin kafiyelenişi gazeldeki gibidir. aa xa xa xa xa xa bb cc xc xc xc xc xc dd ... (aa aa aa aa aa aa bb cc cc cc cc cc cc dd)
Edebiyatımızda Bağdatlı Ruhî ve Ziya Paşa bu türün iki önemli şairidir.
İkisi de toplumsal konularda terkib-i bent yazmıştır.

  1. Hazırladığınız sunum doğrultusunda Bağdatlı Ruhi'nin 17 bendlik Terkibibendi'nin 8 ve 13. bendini yapı özellikleri bakımından inceleyiniz.
Her bendin (terkib-hane, kıta) sonunda vasıta beyti denen bir beyit vardır.
Her bendin sonunda farklı vasıta beyitleri kullanılır.
Bunlar bentlerden ayrı olarak kendi aralarında uyaklanır.
Bentlerin kafiyelenişi gazeldeki gibidir. aa xa xa xa xa xa bb cc xc xc xc xc xc dd ... (aa aa aa aa aa aa bb cc cc cc cc cc cc dd)
Edebiyatımızda Bağdatlı Ruhî ve Ziya Paşa bu türün iki önemli şairidir.
İkisi de toplumsal konularda terkib-i bent yazmıştır.

a.Şiirin birim değerini ve sayısını aşağıya yazınız.
b.Şiirin bütününde ve birimlerinde ne anlatıldığını kısaca yazınız. Birimler arasındaki ilişkiyi tartışınız.
Sonuçları yazılı olarak ifade ediniz.
c.Şiirden bir veya iki birim attığımızda terkibibendin anlamında bir değişiklik oluyor mu? Sözlü
olarak ifade ediniz.
d.Yapı özelliklerini belirlediğiniz şiire ne ad verildiğini şiirin başlık bölümüne yazınız.
terkibibent
e.Şiirde dile getirilen duygunun anlatıldığı günümüz şiirlerinden hatırladıklarınızı okuyunuz.
Birimlerde anlatılanlar
VII
Birim değeri:8
Birim sayısı:2
XII
Birimlerde anlatılanlar
Cimri zenginin mal varlığı elinden gittiğinde neler yaptığı anlatılmıştr.Halkın durumu anlatılmıştır.
Ölüm geldiğinde ne kadar feryat figan da etsen boşuna olduğu anlatılmıştır.
Birimler arasındaki ilişki: beyitler arasında tema olarak bir ilişki vardır. Ama anlam her beyitte tamamlanmış, bir sonraki beyite anlam taşmamıştır. Bu beyitlerden herhangi birini  bentten çıkardığımızda anlamın bozulmadığını görmekteyiz.
İnsanın çektiği sıkıntıların durumu üzerinde durulmuştur.
Bu dünya misafir hanesinde neler kazandığımız üzerinde durulmuştur.Kimseden bir himmet beklemememiz gerektiği üzerinde durulmuştur.
Bu dünya hanesindeki durumumuz anlatılmışCimrilerin durumu anlatılmış
Bu dünyadan nasıl gitmemiz gerektiği anlatılmışCömertliğin kalmadığı üzerinde durulmuştur.
Biriktirdiğimiz malların bir fayda getirmeyeceği üzerinde durulmuştur.Vefa üzerinde durulmuştur
Aklımıza güvenmememiz gerektiği üzerinde durulmuştur.Cahillerin durumu anlatılmıştır
Akıllı ve bilgin insanların neler yapması gerektiği üzerinde durulmuştur.Dua ve yardım dilekleri dile getirlmiştir.

52. Etkinlik
Terkibibendin ahenk özelliklerini bularak aşağıdaki şablona yazınız.
KAFİYE-REDİF
ÖLÇÜ
“den”ler redif

“â”lar tam kafiye

“de”ler redif
“Emek” zengin(tunç) kafiye

“er mi”ler redif
Aruz ölçüsü
SES-SÖYLEYİŞ

Aruz ölçüsüyle beyitler halinde söylenmiştir. Her kelime aruz kalıbına uygun seslerden seçilmiştir.

53. Etkinlik
a) Şiirde kendi anlamı dışında kullanılan kelimeleri belirleyiniz. Aşağıdaki şablona yazınız

Kendi anlamı dışında kullanılan kelimeler
Kelimelerin gerçek anlamı
Kelimelerin şiirdeki anlamı
Ciğer-pare
Gümüş-altın
Fanilik ülkesi
Ölüm oku
İnsan organı
Değerli madenler
Mal-mülk
Mal-mülk
Dünya
Ecel

b) Kendi anlamları dışında kullanılan kelimelerin şiiri nasıl etkilediğini belirtiniz.
Şiir çok anlamlı bir metin türü olduğu için şiirde kendi anlamı dışında kullanılan kelimeler şiirin çok anlamlı olmasına yardımcı oluyor. Bu yüzden şiirlerde kelimelerin kendi anlamları dışında kullanılması şiirin çağrışım gücünü arttırmaktadır.
54. Etkinlik
İncelediğiniz şiirde divan şiirinde kullanılan ortak imgelerden hangileri vardır? Bu imgeler nasıl kullanılmıştır, yazınız.
Şiirdeki imgeler
İmgelerin nasıl kullanıldığı
Gözden çiğer-parelerin çıkması
Gümüş ve altından ayırmak
Fanilik ülkesi
Mezbelelik
Gümüş ve altını siper etmek
Dünyayı yemek
Feleğin tepesine ayak basmak
İmgeler şiirde şairin vermek istediği mesajı somutlaştırma yarar. Bu dörtlüklerdeki imgelerde bu amaca hizmet etmiştir.


55. Etkinlik
Şiirdeki edebî sanatları bularak aşağıya yazınız.

Terkibibent'ten VIII
  • Giryen kopar ey hâce meger kim ciğerden Kim çıkdı ciger-pârelerün çeşm-i terunden

Nida-teşhis-mübalağa
  • Bin girye idersen seni âhir ayırurlar Ferzend ü zen ü tantana-i sîm ü zerinden

Mübalağa-tenasüp
  • Bu mülk-i fenâya ki 'ademden sefer itdün Sûdun nedür ancak anı bilsen seferünden

istifham
  • Yok çıkmağa gönlün der-i dünyâ-yı denîden B'illahi di hoşnûd mısın yohsa yirinden

İstifham-teşbih
  • Bu mezbeleden şöyle güzâr eyleyigör kim Bir zerre gubâr irmeye tâ rehgüzeründen

İstiare
  • Sîm ile zeri kendüne kat kat siper itdün Merg okını geçmez mi sanursın siperünden

Teşbih-istifham
  • Akl adın anup kendüni teşvîşe bırakma Dîvâne olup ref-i kalem kıl üzerinden

tezat
  • Ey hâce eger kim sen isen 'akil ü dânâ Şeydâlıgı bin akla degişmez dil-i şeydâ

Nida-tezat
XIII
  • Dünyâ talebiyle kimisi halkun emekde Kimi oturup zevk ile dünyâyı yemekde
  • Yok derdüne bir çâre ider mir ü gedâdan Sen çekdügün âlâmı gerek sakla gerek de

Tezat
  • A'yân-i cihândan kerem umma anı sanma Âsâr-i 'atâ ola ya paşada ya begde
  • Matbahlarına aç varan âdem degenek yir Derbânları var göz kapuda el degenekde
  • Bir devrde geldük bu fenâ 'âleme biz kim Âsâr-i kerem var ne beşerde ne melekde
  • Agyâr vefâdan dem urur yâr cefâdan Âdemde vefâ olmaya var ola köpekde
  • Evc-i felege basdı kadem câh ile câhil Erbâb-i kemâlün yiri yok zîr-i felekde
  • Ya Rab bize bir er bulunup himmet ider mi Yoksa günimüz böyle felâketle geçer mi

İstifham

56. Etkinlik
a.    Şiirde anlatılanların yaşanabilirliğini tartışınız. Sonuçları belirtiniz.
Şiirde şairler kendi iç derinliklerinde duyguları dile getirmişlerdir. Bu duyguları yaşayanlar için dörtlüklerde söylenenlerin benzeri yaşanabilir; ama aynısının yaşanması mümkün değildir.
b.    Şiirde gözlem yapılmış mıdır? Sözlü olarak ifade ediniz.

Gözlem yapılmıştır. Metinde anlatılanların çoğu bu gözlemlerin sonucudur.

57. Etkinlik
Şiiri, birimleri oluşturan düşünceleri de göz önünde bulundurarak yorumlayınız. Düşünceleri nizi sözlü olarak ifade ediniz.
Şiir bu dünyadaki insanların durumu anlatmaktadır. Düşünce ağırlıklı bir şiirdir. Zengin ve cimri insanın durumu, vefalı vefasız insanın durumu gibi dünya işleri üzerinde durulmuştur. Şiir çıkarılacak dersler açısından oldukça anlamlıdır.

58. Etkinlik
Şiirin size hissettirdiklerini aşağıya yazınız.
Hissettiklerim
59.    Etkinlik (Okul dışı etkinlik)
Bağdatlı Ruhi'nin hayatı ve edebî kişiliği hakkında çıkarımlar yaparak eserle şair arasındaki ilişkiyi belirleyiniz. Sonuçları sözlü olarak ifade ediniz.
BAĞDATLI RUHÎ
Ne zaman doğduğu konusunda kesin bir bilgi yoktur.  Asıl adı Osman’dır.  Ayaz Paşa’nın bendelerinden olan babası Bağdat’a gelerek gönüllü bölüğe girmiş, evlenmiş, Ruhi orada doğmuştur.  Genç yaşında şiir yazmağa başladı.  İyi bir öğrenim gördü. Tasavvuf üzerinde çalıştı.  Farsçayı iyi öğrendi. Bağdat’a gelen birçok bilgin ve sanatçılarla görüştü. Fuzulî ile tanıştı, birçok yer gezdi.  1605 yılında Şam’da öldü. Gazellerinde kalender ruhunun, pervasız aşkının ve tasavvufî düşüncelerin derin izleri vardır.  Terkib-i bentleriyle tanınmıştır. Şiirlerini Divan’da toplamıştır.


60.    Etkinlik
Metinden hareketle Bağdatlı Ruhi'nin fikrî ve edebî yönünü aşağıdaki kavram haritasına yazınız.
Terkibibentleriyle tanınmıştır.
İyi bir öğrenim görmüştür.
Divan şiirine ve aruza hâkimdir.
Şiirlerinde tasavvufun etkisi vardır.
Şiirleri düşünce ağırlıklıdır.
61.    Etkinlik

Rubai, şarkı, murabba ve terkibibent hakkında öğrendiklerinizi aşağıdaki boş bırakılan yere yazınız.
RÜBAİ
  • Rubaî, kendine özgü bir ölçüsü olan, 4 dizelik ( mısralık ) bir nazım biçimidir.
  • Rubaîlerde birinci, ikinci, dördüncü dizeler uyaklı, üçüncü dize ise serbesttir.
  • Rubaîler genellikle mahlâssız şiirlerdir ve divan şairlerinin divanlarının sonunda rubaiyyat başlığı altında sıralanırlar. Bu türün tartışmasız en büyük şairi Ömer Hayyam’dır.
  • Türk edebiyatında Mevlânâ’nın Farsça yazdığı felsefî rubaîler bu türün hızla yayılmasına neden oldu.
  • Kara Fazlî, Fuzuli 16. yüzyılda bu türün en usta örneklerini verdiler.
  • Divan edebiyatı’nda 17. yüzyıl rubaînin altın çağı oldu.
  • Azmizade Haletî, yazdığı bin kadar rubaî ile "en büyük Osmanlı rubaî şairi" olarak tanındı.
  • Cumhuriyet döneminin en büyük rubaî ustası ise Yahya Kemal Beyatlı’dır.
  • Arif Nihat Asya ise rubaîlerini "Rubaiyyat-ı Arif " adlı eserinde toplamıştır.

ŞARKI
  • Divan şiirine Türklerin kazandırdığı bir türdür.
  • Şarkı, Divan şiirinde bestelenmek için, uygun ölçü kalıpları ile yazılan ve çoğunlukla 4 dizelik bendlerden oluşan nazım birimidir.
  • Kafiye düzeni; x değişken aa xa şeklindedir.
  • Murabbaya benzer. 5 ya da 6 dizelik bendlerden de oluşabilir.
  • Üçüncü dizeye meyan, dördüncü dizeye nakarat denir.
  • Aşk, sevgili, ayrılık, içki ve eğlence konularında yazılır.
  • Divan edebiyatının ilk şarkı yazarı Nail-i Kadim’dir.
  • Lale Devrinde ise en önemli temsilcisi Nedim’dir.
  • En çok şarkıyı Enderunlu Vasıf yazmıştır.
  • Şarkı çeştli ses sanatçıları tarafından söylenerek Türk toplumunun musikisinde önemli bir yer tutmaktadır.
  • Şarkıda şair son bendde mahlasını söyler.
  • Şarkıda her bentin üçüncü mısrası miyan(orta) miyanhânedir.
  • Miyan daha çok şarkının en güzel ve dokunaklı bölümüdür. Bestenin en önemli bölümüdür.
  • Şarkıların konusu genellikle aşk, sevgilinin güzelliği, eğlence ve içkidir.
  • Halk edebiyatında türkü türünün divan edebiyatına yansıması gibidir.


MURABBA
  • Murabba bent adı verilen dört dizelik kıt'alardan oluşan şiir türüdür.
  • Kelime anlamı "dörtlük" demektir.
  • Uyak düzeni genelde aaaa/ bbba/ ccca/ ddda/... şeklinde olmakla beraber, ilk bendi kafiyeli olmayan ya da sonraki bentlerde kafiyesi tekrarlanmayan murabbalar da vardır.
  • Çoğu zaman üç ilâ yedi bentten oluşur.
  • Divan edebiyatında 15. yüzyılda sultanü'ş-şuara (şairler sultanı) unvanlı Ahmet Paşa tarafından kullanılmıştır.
  • Tanzimat edebiyatında da Namık Kemal bu türün başarılı örneklerini vermiştir.
  • 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren şarkı şeklinde bestelenen eserlerin büyük bir kısmı murabba tarzında yazılmıştır.

TERKİB-İ BENT
  • Terkib-i bend bentlerle kurulan uzun bir nazım biçimidir.
  • Yaşamdan, talihten şikâyet; felsefî düşünceler, dinî, tasavvufî konular ve toplumsal yergilerin işlendiği şiirlerdir.
  • En az beş en fazla on bentten oluşur.
  • Her bent de beş ilâ 10 beyitten oluşur.
  • Bentlerin kafiye düzeni gazele benzer.
  • Her bendin (terkib-hane, kıta) sonunda vasıta beyti denen bir beyit vardır.
  • Her bendin sonunda farklı vasıta beyitleri kullanılır.
  • Bunlar bentlerden ayrı olarak kendi aralarında uyaklanır.
  • Bentlerin kafiyelenişi gazeldeki gibidir. aa xa xa xa xa xa bb cc xc xc xc xc xc dd ... (aa aa aa aa aa aa bb cc cc cc cc cc cc dd)
  • Edebiyatımızda Bağdatlı Ruhî ve Ziya Paşa bu türün iki önemli şairidir.
  • İkisi de toplumsal konularda terkib-i bent yazmıştır.






7. Metin - Muhammes
Muhammes
Zahm-ı elemin tuttu serâpây dilim
Âteşlere yandı yine eyvây dilim
Ortada gezer bî-ser ü bî-pây dilim
Olmuş bütün âlemlere rüsvây dilim
Eyvây dilim vây dilim vây dilim

Üzüntünün yarası bütün gönlümü kapladı, Yetişin bu gönlüm yine ateşlere yandı. Benim bütün âleme rezil olmuş gönlüm, Başsız ayaksız ortada dolaşmakta, Ah gönlüm, vah gönlüm, eyvah gönlüm.

Düştü düşeli ol büt-i ayyâre dilim
Seng-i sitemi eyledi sad-pâre dilim
Bir âşık-ı üftâde-i âvâre-dilim
Derd oldu benim başıma bîçâre dilim
Eyvây dilim vây dilim vây dilim

Gönlüm o hilekâr putu andıran güzele düştü düşeli sitem taşını yüz parça yaptı.  Bu düşkün, aylak, âşık gönlüm benim başıma dert oldu. Ah gönlüm, vah gönlüm, eyvah gönlüm.

Dil olduğu günden berü giryân dilim
Durmaz gece gündüz eder efgân dilim
Hecr âteşine olmada sûzân dilim
Dil olduğuna oldu peşîmân dilim
Eyvây dilim vay dilim vây dilim

Benim gönlüm, gönül olduğu andan beri gece gündüz demeden ağlayıp inlemede; sürekli ayrılık ateşine yanıp tutuşmada. Kısacası gönül olduğuna bin pişman, Ah gönlüm, vah gönlüm, eyvah gönlüm.

Vasf etsem eğer hâl-i diğer-gün-i dilim
Hâmemle zebânımdan akar hûn-ı dilim
Esrâr ben ol âşık-ı meftûn-ı dilim
Kim oldu bu mısra' bana mazmûn-i dilim
Eyvây dilim vây dilim vây dilim
Esrar Dede
Eğer gönlümün hoş olmayan hâlini anlatacak olsam dilimle kalemimden gönlümün kanı akar. Kalbi aşka yakalanmış ben Esrar'a bu mısra gönlümün mazmunu oldu. Ah gönlüm, vah gönlüm, eyvah gönlüm.


62. Etkinlik
Şiirin yapısını belirleyerek aşağıya yazınız.
a.    Şiirin birim değerini ve sayısını aşağıya yazınız.
b.    Şiirin bütününde ve birimlerinde ne anlatıldığını kısaca yazınız. Birimler arasındaki ilişkiyi
tartışınız. Sonuçları yazılı olarak ifade ediniz.
c.    Şiirin bir veya iki birimini attığımızda şarkının anlamında bir değişme oluyor mu? Sözlü olarak
ifade ediniz.
d.    Yapı özelliklerini belirlediğiniz şiire ne ad verildiğini şiirin başlık bölümüne yazınız.
e.    Şiirde dile getirilen duygunun anlatıldığı günümüz şiirlerinden hatırladıklarınızı okuyunuz.
Birimlerde anlatılanlar
Birim değeri: beşlik                birim sayısı: 4
Muhammes   
Birimler arası ilişki
Şairin gönlündeki üzüntüler dile getirilmiş
Birimler arasında tema olarak bir anlam bağı var; fakat anlam her beşlikte tamamlanmıştır. Beşliklerin yererini değiştirsek veya bir dörtlüğü çıkarsak şiirin anlamında herhangi bir değişiklik olmuyor.
Gönlün  sevgili karşısındaki durumları anlatılmış
Gönlün perişan hali anlatılmakta
Şiirin teması
Gönlün durumu anlatılmış
Aşk

63. Etkinlik
Muhammesin ahenk özelliklerini bularak aşağıdaki şablona yazınız.
KAFİYE-REDİF
ÖLÇÜ
“dilim”ler redif
“ây”lar zengin kafiye

“dilim”ler redif
“âre”ler zengin kafiye

“dilim”ler redif
“ân”lar zengin kafiye

“i dilim”ler redif
“ûn”lar zengin kafiye
Aruz ölçüsü
SES-SÖYLEYİŞ

Aruz ölçüsüyle beşlikler halinde söylenmiştir. Her kelime aruz kalıbına uygun seslerden seçilmiştir.

64. Etkinlik
a) Şiirde kendi anlamı dışında kullanılan kelimeleri belirleyiniz. Aşağıdaki şablona yazınız

Kendi anlamı dışında kullanılan kelimeler
Kelimelerin gerçek anlamı
Kelimelerin şiirdeki anlamı
Gönül
Ateş
Put
Kalp
İnsan gibi düşünülmüş
Gönüldeki aşk sızısı
Sevgili

b) Kendi anlamları dışında kullanılan kelimelerin şiiri nasıl etkilediğini belirtiniz.
Şiir çok anlamlı bir metin türü olduğu için şiirde kendi anlamı dışında kullanılan kelimeler şiirin çok anlamlı olmasına yardımcı oluyor. Bu yüzden şiirlerde kelimelerin kendi anlamları dışında kullanılması şiirin çağrışım gücünü arttırmaktadır.
65. Etkinlik
İncelediğiniz şiirde divan şiirinde kullanılan ortak imgelerden hangileri vardır? Bu imgeler nasıl kullanılmıştır, yazınız.
Şiirdeki imgeler
İmgelerin nasıl kullanıldığı
Gönlün ateşlere yanması
Gönlün başsız ayaksız ortalıkta dolaşması
Sitem taşını yüz parça yapması
Gönlün gece gündüz durmadan ağlaması
İmgeler şiirde şairin vermek istediği mesajı somutlaştırma yarar. Bu dörtlüklerdeki imgelerde bu amaca hizmet etmiştir.

66. Etkinlik
Şiirdeki edebî sanatları bularak aşağıya yazınız.
Zahm-ı elemin tuttu serâpây dilim
Âteşlere yandı yine eyvây dilim
mübalağa
Ortada gezer bî-ser ü bî-pây dilim
teşhis
Olmuş bütün âlemlere rüsvây dilim
teşhis
Eyvây dilim vây dilim vây dilim
tekrir
Düştü düşeli ol büt-i ayyâre dilim
İstiare(put-sevgili yerine kullanılmış)
Seng-i sitemi eyledi sad-pâre dilim
mübalağa
Bir âşık-ı üftâde-i âvâre-dilim
Derd oldu benim başıma bîçâre dilim
Eyvây dilim vây dilim vây dilim
Tekrir

Dil olduğu günden berü giryân dilim
Durmaz gece gündüz eder efgân dilim
teşhis
Hecr âteşine olmada sûzân dilim
Dil olduğuna oldu peşîmân dilim
teşhis
Eyvây dilim vay dilim vây dilim
tekrir

Vasf etsem eğer hâl-i diğer-gün-i dilim
teşhis
Hâmemle zebânımdan akar hûn-ı dilim
Esrâr ben ol âşık-ı meftûn-ı dilim
Kim oldu bu mısra' bana mazmûn-i dilim
Eyvây dilim vây dilim vây dilim
Tekrir
67.    Etkinlik
a.    Şiirde anlatılanların yaşanabilirliğini tartışınız. Sonuçları defterinize yazınız.
Şiirde şairler kendi iç derinliklerinde duyguları dile getirmişlerdir. Bu duyguları yaşayanlar için dörtlüklerde söylenenlerin benzeri yaşanabilir; ama aynısının yaşanması mümkün değildir.
b.    Şiirde gözlem yapılmış mıdır? Sözlü olarak ifade ediniz.
Gözlem yapılmıştır. Metindeki benzetmeler bu gözlemin sonucudur.

68.    Etkinlik
Şiiri, birimleri oluşturan düşünceleri de göz önünde bulundurarak yorumlayınız.
69. Etkinlik
Şiirin size hissettirdiklerini aşağıya yazınız.
Hissettiklerim
70.    Etkinlik (Okul dışı etkinlik)
Esrar Dede'nin hayatı ve edebî kişiliği hakkında çıkarımlar yaparak eserle şair arasındaki ilişkiyi belirleyiniz. Sonuçları sözlü olarak ifade ediniz.
Esrâr Dede, (1748-1797): Gerçek adı Mehmed olan Esrar Dede 1748 (Hicri 1162) yılında İstanbul'da doğdu. Doğum tarihi üzerinde bir ihtilaf mevcuttur. Babasının isminin Ahmed-i Bîzebân olduğu bilinmektedir, fakat ailesine dair pek bir bilgi yoktur. Çok iyi bir eğitim gördüğü eserlerinden kolayca anlaşılabilmektedir. Arapça ve Farsça başta olmak üzere Rumca, Latince ve İtalyanca bilirdi. Dile olan ilgisi ve kabiliyetini, Lûgat-ı Tilyan isimli bir Türkçe - İtalyanca sözlük yazmış olmasından da anlıyoruz. Karakterinin güzel olduğu, özellikle çok cömert olduğu söylenmiştir. Galata Mevlevîhânesi'nde tanıştığı Şeyh Gâlip ile ömür boyu dost kalmıştır. "Esrâr" mahlasını da, Şeyh Gâlip'e arz edip talebelerinden olunca almıştır. Şeyh Gâlip ile tanıştıktan sonra Şeyh Gâlip'in eğitimine girdi. Hayatı boyunca Mevlevilik dairesinden çıkmadı. Daha sonraları tezkireci ve meşîhat makamlığını kazanmasına rağmen Şeyh Gâlip'in yanından ayrılmadı. Ömrü boyunca Galata Mevlevîhânesi'nde kendisine ayrılan odada yaşadı, eserlerini burda kaleme aldı ve 1796 (Hicri 1211) yılında burada vefat etti. Garip bir detaydır ki, vefat günü Mirac kandiline denk gelmiştir. Mersiye (Şeyh Galib) Bunun dışında bizzat Şeyh Gâlip, Esrâr Dede'nin ölümü üzerine bir mersiye kaleme almıştır. Bu mersiye şöyle başlar:
Kan ağlasın bu dide-i dür-bârım ağlasın
Ansın benim o yâr-ı vefâ-dârım ağlasın
Çeşm ü dehân u ârız u ruhsârım ağlasın
Baştan başa bu cism-i siyeh-kârım ağlasın
Ağyârım ağlasın bana hem yârim ağlasın
Gûş eyleyen hikâyet-i Esrâr'ım ağlasın
Nâ-dide bir güher telef etdim dirîg u âh
Hâk içre defnedüp gerü gitdim dirîg u âh
Ayrıca Esrar Dede'nin mezar taşında Şeyh Gâlip'in şu cümleleri yer almaktadır:
"Esrâr Dede çileyi hatm ettiği dem
Sırr oldu serin hırka-i tâbûta çeküp
Gâlib dedi târihin efsûs efsûs
Hemdemlerini hayrân kodı Esrâr göçüp."
Eserleri
Kuşkusuz her açıdan olduğu gibi edebî açıdan da Esrâr Dede'yi en çok Şeyh Gâlip etkiledi. Bu iki önemli ismin eserleri ise daha sonraki kuşakların birçok önemli edebiyatçısını etkilemiştir. Nitekim daha sonraları Şeyh Gâlip'in ünlü eseri "Hüsn ü Aşk"dan esinlenerek, Yenikapı Mevlevîhânesinin son şeyhi Abdulbâkî Baykara tarafından kaleme alınacak olan yine Hüsn ü Aşk isimli manzûm tiyatronun ilk perdesi Şeyh Gâlip ile Esrâr Dede'nin konuşmalarını konu alacaktır.
Şiirlerini topladığı Dîvân'ı en önemli ve bilinen eseridir. Bu da, 1841 yılında "Divan-ı Belağat-unvân-ı Esrâr Dede Efendi" ismiyle yayımlanmıştır. Mevlevî şairlerinin hayatlarını ve şiirlerinden örnekleri barındıran, Esrâr Dede Tezkiresi olarak da anılan "Tezkire-i Şu'ârâ-yı Mevlevîyye" bir diğer ünlü eseridir. Diğer önemli eserleri: Mübâreknâme-i Esrâr, Fütüvvetnâme-i Esrâr ve daha önce de zikrettiğimiz Lugat-ı Tilyan`dır. Genel olarak Esrâr Dede arı ve yalın bir dil kullanırdı. Şiirlerinde Mevlevîliğe ve Mevlânâ`ya olan sevgisine sık sık yer vermiştir. Şiirlerindeki tasavvuf etkisi barizdir.
71.    Etkinlik
Metinden hareketle Esrar Dede'nin fikrî ve edebî yönünü kavram haritasına yazınız.
Mutasavvıf bir şairdir.
Eserlerinde Şeyh Galip’in tesiri görülür.
Şiirlerinde Mevleviliğin izleri görülür.
Aruzu şiirlerine ustalıkla uygulamıştır.
Divan şiirine hâkimdir.

ANLAMA VE YORUMLAMA
72. Etkinlik
a. Nazım şekillerini tema, kafiye düzeni ve mısra örgüsü bakımından inceleyiniz. Sonuçları aşağıdaki şablona yazınız.
TEMA
KİFİYE DÜZENİ
MISRA ÖRGÜSÜ
GAZEL
Aşk-tabiat-güzellik..
Düz kafiye
aa-xa-xa-xa-xa
KASİDE
övgü
Düz kafiye
aa-xa-xa-xa-xa
RUBAİ
Felsefi düşünce
Düz kafiye
aaxa
ŞARKI
Aşk-güzellik
Düz kafiye
aaaa
MURABBA
Aşk-tabiat-güzellik
Düz kafiye
aaaa-bbba-ccca-ddda
MUHAMMES
Aşk-tabiat-güzellik
Düz kafiye
Aaaaa-bbbb-cccc-dddd
TERKİBİBENT
Felsefi düşünce
Düz kafiye
aa-xa-xa-xa-xa-xa-xa-bb


b. İki gruba ayrılınız. Yukarıda özelliklerini belirlediğiniz nazım şekillerini benzer ve farklı özelliklerine göre gruplandırınız. Sonuçları renkli kartonlara yazarak sınıf panosuna asınız.
73. Etkinlik
a.    İncelediğiniz şiirlerdeki ortak mazmunları ve bu mazmunların şiirlerde nasıl kullanıldığını
tespit ederek renkli kartonlara yazınız ve bunları sınıf panosuna asınız.

(Okul dışı etkinlik)
b.    Bu mazmunların kullanıldığı farklı şiir örnekleri bularak bunları sınıfta okuyunuz.

73. Etkinlik

Aşağıda Cumhuriyet Dönemine ait modern bir şiir örneği verilmiştir. Bu şiirle, işlediğiniz divan şiirlerini birim-anlam ilişkisi yönüyle karşılaştırınız. Sonuçları aşağıdaki bölüme kısaca yazınız.
Nerdesin
Geceleyin bir ses böler uykumu,
İçim ürpermeyle dolar: -Nerdesin?
Arıyorum yıllar var ki ben onu,
Âşıkıyım beni çağıran bu sesin.
Gün olur sürüyüp beni derbeder,
Bu ses rüzgârlara karışır gider.
Gün olur peşimden yürür beraber,
Ansızın haykırır bana: - Nerdesin?
Bütün sevgileri atıp içimden
Varlığımı yalnız ona verdim ben,
Elverir ki bir gün bana derinden,
Tâ derinden bir gün bana 'Gel' desin.
Ahmet Kutsi TECER
Yukarıdaki şiir birim yönünden rubai-şarkı ve murabbaya benzemektedir. İşlediği tema ve anlam yönünden ise gazel-şarkı-murabba-muhammese benzemektedir.

75. Etkinlik
İki gruba ayrılınız. Birinci grup Millî Edebiyat, ikinci grup da Cumhuriyet Dönemine ait aşağıdaki şiir örnekleri ile incelediğiniz divan şiirlerini ritim yönünden karşılaştırsın. Sonuçları maddeler hâlinde tahtaya yazınız.
76.    Etkinlik
a.    İncelediğiniz şiirlerden hareketle divan şiirinde ele alınan temaların evrenselliğini ve insana
özgü olup olmadığını tartışınız. Sonuçları sözlü olarak ifade ediniz.
Divan şiirindeki temalar genel olarak aşk temasıdır ve bu tema evrenseldir ve bireye özgüdür.
b.    İncelediğiniz divan şiirlerinin temalarını "soyutluk-somutluk" bakımından karşılaştırınız.
Sonuçları maddeler hâlinde tahtaya yazınız.
Divan şiirinin temaları soyuttur. Çünkü divan şiirinde orijinal hayaller bulmak esastır.
c.    Divan şiirinin kendisini üreten kültür ve toplumla ilişkisini tartışarak yorumlayınız.
Divan şiiri kültürlü insanlar arasında yayılmış ve okunmuştur. Bu şiirde Osmanlı toplumunun şiir anlayışını ve kültürel yapısını bulmak mümkündür. Divan şiiri yazmak zor ve bir o kadar da zahmetli bir iştir. Bu şiiri yazmak için kıvrak bir zekaya iyi bir şiir kültürüne sahip olmak gereklidir.
d.    Divan şiirinin kendine özgü bir zevk ve anlayış çevresinde oluştuğu söylenebilir mi? Düşüncelerinizi belirtiniz.
Divan şiirinin kendine özgü bir zevk anlayışı vardır. Yani bu şiirler kendi içinde bir bütündür.
77.    Etkinlik
Divan edebiyatında Farsça ve Arapça kelimelerin çok kullanılmasının sebeplerini tartışınız. Sonuçları sözlü olarak ifade ediniz.
Osmanlı toplumunda halk arasında üç dil konuşuluyordu. Farsça kültür ve edebiyat dili, Arapça ilim dili, Türkçe ise halkın konuştuğu dildi. Üç dilin aktif olarak konuşulduğu bir yerde bu kelimelerinde şiirde sıkça konuşulması gayet normaldir. Osmanlı şiirine bu gözle bakmak gereklidir.
78.    Etkinlik
Koşukla gazeli tablodaki ölçütlere göre karşılaştırınız. Sonuçları sözlü olarak ifade ediniz.
TEMA
YAPI
AHENK
DİL
SÖYLEYİŞ
KOŞUK
Aşk-tabiat-kahramanlık-güzellik
Dörtlüklerle kurulmuş
Hece ölçüsüyle ve yarım kafiye ile ahenk sağlanmış
Sade bir dil kullanılmış
Dörtlüklerle ve sade bir dille söylenmiş
GAZEL
Aşk-tabiat-güzellik
Beyitlerle kurulmuş
Aruz ölçüsü ve zengin kafiye ile ahenk sağlanmış
Süslü ve sanatlı bir dil kullanılmış
Beyitlerle ve süslü bir dille söylenmiş


DEĞERLENDİRME

a. Aşağıdaki çoktan seçmeli soruları cevaplayınız.
1.    Aşağıdaki cümlelerden hangisi divan edebiyatının özelliklerinden değildir?
  1. Gazel en yaygın kullanılan nazım şeklidir.
  2. Divan edebiyatında genellikle beyit kulla nılmıştır.
  3. Arap ve Fars edebiyatının etkisi fazladır.
  4. Genellikle gazel, kaside, mesnevi, rubai vb. nazım şekilleri kullanılmıştır.

E)    Halkın anlayacağı bir dil kullanılmıştır.
2.    Divan şiirinde yerginin en önemli şairlerindendir. Kaside alanında da adı ilk sıralarda yer alır. Sağlam bir şiir tekniği, ağır ve süslü bir dili, cesur ve fütursuz bir söyleyişi vardır.
Parçada aşağıdaki şairlerin hangisinden bahsedilmiştir?
A) Nabi    B) Nef'î    C) Fuzûlî D) Bâki    E) Koca Ragıp Paşa

3.    Aşağıdaki nazım birimlerinden hangisi Türk edebiyatına özgüdür?
A) Tuyuğ    B) Kaside    C) Gazel
D) Terciibent    E) Mesnevi
4.  Aşağıdaki nazım şekillerinden hangisi beyitlerle yazılır?
A) Rubai    B) Kıta    C) Şarkı
D) Mesnevi        E) Tuyuğ
5. "Şikâyetname" aşağıdaki şairlerden han gisine aittir?
A) Nedim        B) Bâki        C) Fuzûlî D) Ahmet Paşa       E) Nabi
6. Kanuni döneminde fark edilmiş; saraya alınmıştır. Gazelleri ve Kanuni için yazdığı mersiyesi meşhurdur. Sultanü'ş şu'ara (şair lerin sultanı) unvanını almıştır.
Parçada aşağıdaki şairlerin hangisinden bahsedilmiştir?
A) Fuzûlî        B) Bakî        C) Nedim D) Neşatî       E) Nailî


7. Aşağıdaki cümlelerde gazel ile ilgili ve rilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
  1. Gazelin ilk beyti kendi arasında kafiyelidir.
  2. Gazelin ilk beytine matla; son beytine makta denir.
  3. Monoton bir yapısı olan gazele yek-avaz gazel denir.
  4. Gazelin en güzel beytine beytülgazel de nir.

E)    Gazelleri   makamla   okuyan   kişilere gazelhan denir.
8. Aşağıdakilerden hangisi divan edebiyatı nazım şekillerinden biri değildir?
A) Kaside       B) Rubai       C) Mesnevi D) Semai      E) Murabba
9. Divan edebiyatı nazım şekillerinden "şarkı" için aşağıdaki yargılardan hangisi söyle nemez?
  1. Nedim en tanınmış şarkı şairidir.
  2. İlk defa Türkler tarafından kullanılmıştır.
  3. Şarkılar genellikle aşk, güzellik ve tabiat konularında yazılmıştır.
  4. Şarkının en güzel örnekleri XVIII. yüzyılda verilmiştir.

E)    Divan edebiyatına Araplardan geçmiştir.
lO.Aşağıdaki divan edebiyatı nazım şekille rinden hangisinde beyitle yazılanlar bir arada verilmiştir?
  1. Şarkı - gazel -mesnevi - rubai
  2. Gazel - mesnevi - murabba - kaside
  3. Kaside - mesnevi - rubai - murabba
  4. Kıta - şarkı - terkibibent - gazel

E)    Gazel - kaside - mesnevi
ll. Aşağıdaki cümlelerden hangisi "gazel ve kaside" ile ilgili doğru bir bilgi değildir?
  1. Her ikisinin de kafiyeleniş biçimi aynıdır.
  2. Gazel ve kaside bir kişiyi övmek için yazılır.
  3. Gazel ve kasidede beyit kullanılır.
  4. Gazel ve kaside edebiyatımıza Arap edebiyatından geçmiştir.

E)    Gazel ve kasidede matla ve makta beyti vardır.
12.Aşağıdakilerden  hangisi  musammat nazım biçimlerinden biridir?
A) Mesnevi    B) Kaside
C) Tuyuğ    D) Gazel  E) Muhammes
13. "Fuzûlî, Leyla ile Mecnun'u ile bütün edebiyat boyunca tek başına kalmış bir eserin sahibidir. Bâki'nin Mersiye'si gibi, onun Mesnevi'si de uzun zamanı kapatan eser lerdendir. Çağdaşı Yahya Bey gibi, Atai gibi bu yola heves edenler, az çok bölgesel konu ları ele almışlar ya da çeviriye özenmişlerdir."
Parçaya göre Fuzuli'nin Mesnevi'si ile Bâki'nin Mersiyesi'nin ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
  1. Bu eserlerle "mesnevi" ve "mersiye" devrinin kapanmış olması
  2. Şairlerinin   bu  türlerde   başka   eser vermemiş olmaları
  3. uzun zaman, eşdeğerde benzerlerinin yazılmamış olması
  4. Türlerinin ilk örnekleri sayılmaları

E)    İki   büyük   çağdaş   şair   tarafından yazılmaları
14.Nedim'le Fuzûlî'yi karşılaştıran aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?
  1. Nedim, şiirinde günlük hayatı yansıtmış; Fuzûlî ise bundan kaçınmıştır.
  2. İkisi de kasideden çok gazelde başarılı olmuştur.
  3. Fuzûlî tasavvuftan esinlenmiş, Nedim tasavvufla hiç ilgilenmemiştir.
  4. İkisinde de dil, çağdaşlarına göre daha sadedir.

E)    İkisinin de "divan" larından başka, mesnevileri de vardır.


15. Gazelin ilk beytine matla, genellikle şairin adı I
bulunan son beytine tegazzül, en güzel beyti-II
ne beytül gazel denir. Her beyti aynı konudan III
bahseden gazele yek-ahenk, her beyti aynı IV
derecede güzel gazele yek-avaz adı verilir.
V
Bu parçadaki numaralı terimlerden han gisinin açıklaması yanlıştır?
A) l    B) II    C) III    D) IV    E) V
16. Çepçevre bahar içinde bir yer gördük
Ferhad ile Şirin'i beraber gördük
Baktık geceden fecre kadar ellerde
Yıldızlara yükselen kadehler gördük.
Bu dörtlüğün nazım şekli aşağıdakilerden hangisidir?
A) Rubai    B) Mâni    C) Şarkı
D) Murabba      E) Türkü
l7. Aşağıdaki dizelerden hangisi, tümüyle di van edebiyatı ürünlerinden oluşmaktadır?
  1. Şarkı, ağıt, rubai, müstezat, mâni
  2. Müstezat, mersiye, gazel, naat, münacaat
  3. Tuyuğ, kaside, murabba, türkü, gazel
  4. Rubai, mahammes, destan, tuyuğ, masal
  5. Gazel, şarkı, murabba, mâni, mesnevi


b. Aşağıda verilen kavram ve açıklama eşleştirmelerini yapınız.

GAZEL- Türk edebiyatına Arap edebiyatından girmiştir, beyit sayısı genellikle 5-15 arasındadır. Aşk, kadın, şarap, tabiat konularında yazılmıştır.
RUBAİ- İran edebiyatından bizim edebiyatımıza geçmiş bir nazım şeklidir. Dört mısradan ibaret ama bütünlüğü olan bir şiirdir. Genellikle, bu bir dörtlükte şair dünya görüşünü ifade eder. Kafiye şeması, aaxa şeklindedir.

KASİDE- En az 33 en fazla 99 beyitten meydana gelir, bir kişiyi övmek için yazılır.
MESNEVİ- Her beyiti kendi arasında kafiyelidir. Dinî, tasavvufi, ahlaki, sosyal ve tarihî konular işlenir. Olay örgüsü vardır. Günümüzdeki romanlara benzer.

MURABBA- Divan edebiyatında dörtlü, dörtlük anlamına gelir. Son mısralarında nakarat vardır. Daha çok dinî, didaktik konular ile övgü, hiciv, mektup ve mersiye türlerinde kullanılmıştır.

ŞARKI- Dörtlükler hâlinde ve bestelenmek için yazılır. Nakarat bölümü vardır. İlk defa Türk edebiyatında kullanılmıştır. Millî bir nazım türümüzdür. Nedim en başarılı örneklerini vermiştir.

c. Aşağıda boş bırakılan yerlere uygun kelimeleri getiriniz.
    Fuzûlî, Hz. Muhammed'e duyduğu coşkulu sevgi, saygı ve kavuşma arzusu ile SU KASİDESİNİ yazmıştır.
  • Divan edebiyatı nazım şekilleri GAZEL, KASİDE, MESNEVİ, MÜSTEZAT,KITA, RÜBAİ, MURABBA,ŞARKI, TUYUĞ, MUHAMMES, TEKİBİBET,TERCİBENT
  • Şarkı nazım şeklinin Türk edebiyatındaki en önemli şairi  NEDİM’DİR.



ç. Aşağıdaki bilgilerin başına doğru ise (D), yanlış ise (Y) yazınız.
(Y  ) Kaside tasavvuf edebiyatı nazım şekillerindendir.
(D  ) Divan edebiyatında aruz vezni kullanılır.
(D  ) Kasideler 33- 99 beyit arasında olur.
(D  ) Gazelde, aşk, sevgili, şarap ve tabiat güzelliklerinden söz edilir.







Devamı eklenecektir.. Gösterdiğiniz ilgiden dolayı teşekkür ederim. Zambak Yayınları'na da ayrıca teşekkür ederim..


10.Sınıf Edebiyat Kitabı Cevapları ana konusuna gitmek için buraya tıklayınız.





Hey!

Blogkafem'de okuduğunuz içeriklerle ilgili kişisel Twitter hesabım üzerinden benimle iletişme geçmek isterseniz Twitter adresim : www.twitter.com/aliarslan10

Sosyal medya hesabım dışında Blogkafem'de okumuş olduğun içerik ile ilgili belirtmek istediklerinizi aşağıdaki yorum formuna yazabilirsin. En kısa sürede dönüş yapacağımdan emin olabilirsin. :)

Okuduğunuz içerik faydalı olduysa #blogkafem etiketiyle okuduğunuz içeriğin linkini Twitter'da paylaşarak Blogkafem'e destek olabilirsiniz.

57 yorum:

  1. arkadaşlar bu kadarda tembel olmayalım admin çok güzel paylaşımlar yapmış tamamda devamınıda bir zahmet siz yapın o kadar üşengeç oomayın admin çoı saol cevabına bakarak bile yazması uzun sürüyor bide biz yapınca ufff :D

    YanıtlaSil
  2. tüm kitabın cevaplarını yayınlarmısınız lütfennnnn ellerinize sağlık lütfennnn

    YanıtlaSil
  3. çok güzel olmuş süper BETÜL

    YanıtlaSil
  4. teşekkürler emeginize saglık sagolun

    YanıtlaSil
  5. BU VE BUNUN GİBİ ÇALIŞMALARA EMEĞİ GEÇEN HERKESE TEŞEKKÜRLER...HARİKASINIZ...HİLAL..

    YanıtlaSil
  6. çok güzel sağolunda niye bu sayfa kopyalanmıyor

    YanıtlaSil
  7. çok teşekürler.ellerinize emeğinize sağlık...

    YanıtlaSil
  8. Admin bazı metinler aynı olmuyo ama neden ?

    YanıtlaSil
  9. çok yardımcı oldu.emeğinize sağlık.teşekkürler.

    YanıtlaSil
  10. Gördüğüm en güzel edebiyat sitesi tebrikler :D

    YanıtlaSil
  11. devamını ne zaman yayınlanır şimdiden elinize sağlık ''ergin avcı''

    YanıtlaSil
  12. çok çok çok çok çok teşekkürler. çok iyi olmuş. süpppppppppppppppppppper!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

    YanıtlaSil
  13. elinize sağlık çok sağalun.

    YanıtlaSil
  14. bunu hazırlayan herkese çok teşekkür ederim ellerine sağlık

    YanıtlaSil
  15. teşekkür ederim

    YanıtlaSil
  16. elinize sağlık 3 4 saatte yapacağım şeyi 10 15 dk da bitirdim :D :D

    YanıtlaSil
  17. Çoooooooq Çooooooq TŞKler walla Çoooq Yardımcı Oldunuss...:)))

    YanıtlaSil
  18. Çok teşekkürler harikasınız :)

    YanıtlaSil
  19. çok teşekkürler ya süpersiniz??????????? :)

    YanıtlaSil
  20. çok makbule geçti Allah razı olsun :D

    YanıtlaSil
  21. ya süpersiniz bu sayfalar da olmasa biz ne yaparız :)

    YanıtlaSil
  22. çok güzel olmuş elinzze saglık tuttugunuz altın olsunkiş altın fiyatları düşsün:)

    YanıtlaSil
  23. Helala olsun yemin ederim süper yaa lanet olsun :D:D:D

    YanıtlaSil
  24. devamını hemen ekler misiniz acil şimdiden teşekkür edrim ...:)

    YanıtlaSil
  25. SÜPER olmuş :)

    YanıtlaSil
  26. Selam. Çok teşekkür ederim bayağı işime yaradı. Ama hissettiklerim etkinliklerini de yapsaydınız daha iyi olurdu. Çünkü hoca beğenmiyor yazdıklarımızı bütün sınıf buradan alıyoruz :).Sözlü notu veriyor bide o etkinlikten .. eğer ilerki sayfaları düzeltebilirseniz cevaplarını yazarsanız sevinirim olmaz ise de seneye yazarsınız

    YanıtlaSil
  27. çoooooooooook çoooooook teşekkürler:)

    YanıtlaSil
  28. Allah razı olsun valla çok iyi oldu sözlüm 100 :D

    YanıtlaSil
  29. çok teşekkürler çok işime yaradı

    YanıtlaSil
  30. Süper ya çok işime yarıyo... TşK

    YanıtlaSil
  31. Harika bir site elinize sağlık

    YanıtlaSil
  32. Allah razı olsun kardeşim. Ellerine sağlık.

    YanıtlaSil
  33. güya emeğiniz geçmiş behhhhhhhhh

    YanıtlaSil
  34. teseqürler .d.d

    YanıtlaSil
  35. yalan yanlış bilgilerle gelmeyin ...... hocamıza yalan söylüyoruz beraber yaptık diyee...

    YanıtlaSil
  36. Hazır buluyoruz vallaa sağolun.. çok teşekkürler.. elinize sağlık :))

    YanıtlaSil
  37. ELİNİZE SAĞLIK ALLAH RAZI OLSUN İŞİNİZ RAST GELSİN
    SİZİN SAYENİZDE DERSLERİM DÜZELDİ TEŞŞEKKÜR EDERİM

    YanıtlaSil
  38. çok teşekkür ederim ya süper bi site :)

    YanıtlaSil
  39. çok saolun elleriniz dert görmesin

    YanıtlaSil
  40. Teşekkürler Teşekkürler Teşekkürler :D

    YanıtlaSil
  41. işin gücünn rastt gitsinnnnnn beeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeee :D

    YanıtlaSil
  42. çok güzel olmuş herke tavsiye ederim

    YanıtlaSil
  43. çok güzel paylaşımlar yapıyorsunuz teşekkürler admin.nn bu arada emeğe saygı lütfen

    YanıtlaSil
  44. Bu kadar sığ ve bayağı olmayın. Hanginiz uğraşır ki bu kadar etkinliği cevaplandırma ve internette uğraşıp paylaşmayla? Her kim yaptıysa emeğine sağlık. Birçok kişinin işine yaradığı aşikar.

    YanıtlaSil
  45. ,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,

    YanıtlaSil
  46. 22222222222222222222222222

    YanıtlaSil
  47. Admin Tüm dualarımız seninle :D
    Allah razı olsun :D

    YanıtlaSil
  48. Çok teşekkür ederim. Çok güzel olmuş :)

    YanıtlaSil
  49. edebiyatı sevdirdiğiniz için teşekkürler :D yoksa derste hayal kurup uyumaktan yaptığımız başka bişey yok :D

    YanıtlaSil
  50. çok saolun çok işime yaradı mustafa :D

    YanıtlaSil
  51. yaptığınız şeyler için çok teşekkür ederiz. sayfanızın aynısını yapanlar var bazı bilgileri eksik yazıyorlar sizin syf nızı bulduğuma sevindim.

    YanıtlaSil
  52. artıq heralde bi aferin alırız hoca dan hea ;D hep azar işitmektekten sıkıldım birazda aferin alim ..laf aramızda karne günüde yaklaşıo biraz yaq çekmemiz gerekio hany .d.d ayıqtınızZ:? bu arada ben ''10/b sınıfından KERİM DUVARCI (iskenderun lisesi) iskenderun/HATAY''

    YanıtlaSil
  53. müthişsıniz ya. ellerize sağlık !

    YanıtlaSil
  54. teşekkürleeeeeeeeeeeeeeerrrrrrrrrrrr

    YanıtlaSil
Yorum Sayfası :



Yorum yaparken dikkat edilmesi gerekenler;

1. Yorum Formunu doldurduktan sonra Profil Seç -> ADI/URL bölümünden isminizi yazıp yorum yaparsanız size karşı bir hitap şeklimiz olur. (URL kısmını boş bırakabilirsiniz.)

2. Anonim olarak yaptığınız yorumlar "Adsız" olarak gözükmektedir.

3. Türkçe yazım ve dilbilgisi kurallarına uymaya özen gösteriniz.

4. Küfür,hakaret,mail adresi veya konu ile ilgisi olmayan reklam amaçlı website adresi içeren yorumlar yayınlanmamaktadır.

Custom Search

Kafemizde En Son Kim, Ne Demiş?

Kafeyi Dikizleyenler :)

Blog Istatistik

BLOGKAFEM.NET

© Copyright 2008-2016
Sitedeki yazıların her hakkı BLOGKAFEM.NET sitesine aittir.
Kopyalanması halinde lütfen kaynak gösteriniz.
DMCA.com Protection Status
Anasayfa | Hakkımızda | Bizden | Reklam | İletişim